Tükenmişlik Sendromu Nedir?
12 Eki 2018

Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik sendromu nedir dendiğinde aklımıza halk tarafından tanınan ünlülerin “Bende tükenmişlik sendromu var, toparlanmaya çalışıyorum” sözü geliyor. Ünlü insanlarımızın da yaşamlarının bazı dönemlerinde mücadele ettikleri tükenmişlik sendromu, çok yoğun çalışan insanların yaşamlarında karşılaştıkları bir sorundur.  Çok yoğun çalışma temposu ve zor iş koşullarını kabul etmiş insanlar, iş yaşamlarını ve yaptıkları işteki sorumluluklarını yaşamlarındaki öncelik olarak belirlerler.

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Çok çalışmaya ve çok kazanmaya odaklanmış olan bu kişiler, uzun süre zor koşullar altında üstün performans göstererek çalışmalarının sonucu olarak çöküşün ilk belirtilerini de kendilerinde hissetmeye başlarlar.

Tükenmişlik sendromu,

bedensel tükenmişlik,

duygusal tükenmişlik,

olumsuz düşünceler,

yetersizlik hisleri ve

işleri bitirememe / görevleri yapamama

gibi olumsuz sonuçlar yaratır.

Tükenmişlik sendromu, günlük yaşamın, ilişkilerin ve iş yaşamının dengesini bozmaya yetecek kadar büyük bir etkiye sahiptir. Dünyada her oluşum bir sürecin sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bir meyve, ağacın dallarında birden ortaya çıkmaz. Aylar süren bir dizi gelişim sonucunda bizim “meyve” adını verdiğimiz besin oluşur. Tükenmişlik sendromu da, oluşması zaman içinde gerçekleşen acı bir meyve gibidir. Zamana yayılmış halde, yavaş yavaş, kendisini uzun süre hissettirmeden gelişir. İçsel olarak ve bedensel olarak belli belirtilerini geç olmadan fark edebildiğimizde bahsettiğimiz yaşam alanlarına zarar vermesini önlemiş oluruz.

tükenmişlik sendromu nedir - tükenmişlik sendromu belirtileri - tükenmişlik sendromu belirtileri nelerdir

Tükenmişlik Sendromu Nedir ve Nasıl Tanınır?

Tükenmişlik Sendromunu Nasıl Tanırız?

Tükenmişlik sendromunu belli belirtilerinden ve bu belirtilerin şiddetinden tanıyabiliriz. Diğer durumlardan farkı, tükenmişlik sendromunun etkisinin daha güçlü olması, belirtilerinin daha şiddetli olarak görülmesidir. Gündelik yaşamın sıradan gerginliği ile karıştırılmaması için belirtilerin şiddetine dikkat edilmelidir. Tükenmişlik sendromu, sıradan ve gündelik gerginliklerden belirgin biçimde farklı ve şiddetli belirtiler gösteren bir durumdur.

Kronik Yorgunluk

Kişi kendisini enerjisiz hisseder ve her gün bedensel olarak bitkindir. İlerleyen günlerde ya da haftalarda fiziksel ve ruhsal enerjisi tümüyle çekilmiş, bitmiş ve tükenmiş bir hale gelir.

Unutkanlık

Hafif unutkanlık ve basit görevlerin unutulmasıyla başlayan süreç, zamanla hiçbir işin bitirilemediği, işe konsantre olmanın neredeyse imkansızlaştığı bir hal alır. İşler, görevler, sorumluluklar hep yarım kalır ve birikerek bir dağa dönüşür.

Uykusuzluk

Uykuya dalmada sorun yaşayan kişi, ilerleyen günlerde ve haftalarda tükenmişliğin etkisi ile her gece uykuya dalma ve uyumada sorun yaşar. Uykuya dalamaz, uyuyamaz ve bu durum gitgide daha da tükenmesine sebep olur.

Tükenmişlik Sendromunda Bedensel Belirtiler ve Hastalıklar

Soluksuz kalma hissi, kalp çarpıntısı, karın ve göğüs ağrısı, baş ağrısı, sersemlik hissi görülür. Bedensel bitkinlik ve tükenmişlik nedeni ile, vücudun savunma sistemi zayıflar. Bağışıklık sistemi güçsüzleşir ve buna bağlı olarak soğuk algınlığı, grip gibi hastalıklara kişi daha kolay yakalanır.Beslenme azalır, iştah da belirgin biçimde azalır. Kilo kaybı ile beraber kişinin bedensel tükenmişliği daha da artar, kendisini daha da güçsüz hisseder.

Tükenmişlik Sendromu ve Psikoloji

Anksiyete / Depresyon / Öfke

Gerginlik ve endişe ile başlayan süreç zamanla şiddetli anksiyeteye ve kişinin kendisini son derece güçsüz hissettiği, iş yapmakta zorlandığı hatta işe gitmekte dahi sorun yaşadığı bir duruma dönüşür. Hem iş yaşamı, hem de sosyal yaşam şiddetli anksiyeteden olumsuz biçimde etkilenir.

Kişi kendisini üzgün hisseder. Sevinç hissetmek onun için zordur. Hissedilen üzüntü ve umutsuzluk günler ya da haftalar içinde giderek şiddetlenerek şiddetli depresyon halini alabilir. Kişi kendisini kötü, değersiz ve anlamsız hisseder. Bu duruma gelindiğinde mutlaka bir uzman yardımı almak ve tıbbi bir değerlendirmeden geçilmelidir.

Kişiler arası ilişkilerde gerginlik ve anlaşmazlıkla birlikte hissedilen öfke zamanla hayatta iletişimde olunan tüm insanlarla ilişkilerde belirgin biçimde ortaya çıkar. Kişi öfkesi ile başetmekte zorlanır, bir orta yol bulup uzlaşacak enerjiyi, gücü kendisinde bulamaz ve en son aşamalarda öfke patlamaları yaşar. Tükenmişlik sendromu öfke patlamaları ve öfke krizlerinin ortaya çıktığı, şiddetli sözel ifadelerin ve fiziksel şiddetin görüldüğü bir aşamaya geldiğinde mutlaka uzman yardımı alınması gereklidir.

Yaşamdan zevk alamama hali, iş ortamında yapılan görevlerden aile ile vakit geçirmeye dek yaşamın tüm alanlarında kendisini gösteren önemli bir belirtidir. Normalde yaptığı işten keyif alan, işleri bitirdikçe motive olan biz insanlar, tükenmişlik sendromu yaşarken hem işten zevk alamama, hem de işten kaçınma durumunu yaşarız. İş yerine gitmek istemez, işte iken iş üretmek istemez, işten de erken ayrılmaya çalışırız. Benzer şekilde, normalde aileyle, eşle, çocuklarla veya arkadaşlarla vakit geçirmek zevk verirken, tükenmişlik sendromu şiddetlendiğinde kişi için bu etkinlikler anlamsız ve zevk vermeyen durumlara dönüşür. Kişi bu koşullar altında yalnız kalmayı, kendi kendine tek başına zaman geçirmeyi tercih eder.

Tükenmişlik Sendromu Çözümü

Tükenmişlik sendromu çözümü olan bir durumdur. Çözüm bazen bir profesyonel yardımı ile bazen de kişinin kendi kendine yapacağı bir kaç değişiklikle gerçekleşir. Tükenmişlik sendromunu başlatan faktörlerin tümünü tersine çevirmeniz en doğrusu olacaktır. Sendromun ilk belirtilerini hissettiğiniz dönemlerde yaptıklarınızı hatırlayın, son günlerde yaptıklarınızı hatırlayın ve bunların tam tersini yapmaya bugün başlayın. Sendromu yavaş yavaş başlatan şey, kendinize hiç zaman ayırmamanızdı, kendinize soluklanacak bir boşluk bırakmamanızdı değil mi? Aynen öyle. Bundan böyle iş ve görevler yerine getirilirken kendinizi de düşünmeniz gerekiyor. Dinlenmeniz, kendinize özel keyif alacağınız bir zaman ayırmanız, eğlenmeniz ve hayattan zevk almanız gerekiyor. Bunlara mutlaka zaman ayırmalısınız.

Uyku ve beslenme ihtiyaçlarınızı bundan böyle daha fazla önemseyin. Unutmayın ki ikisi de çok temel ihtiyaçlardır ve iş ya da görevler uğruna feda edilmeleri tükenmişlik sendromunun sürmesine sebep olur. Sendromdan kurtulmak istiyorsanız her gün kahvaltıdan başlayarak yararlı besinlerle bedeninizi ve sinir sisteminizi destekleyin. Kaliteli ve yeterli uykuyu alarak yenilenmiş olarak sabah yatağınızdan kalkın.

Tükenmişlik Sendromu Tedavi Edilmezse

Kişi, kendisiyle ilgili olumsuz düşünürken zamanla bu olumsuz düşüncelerin şiddeti ve sıklığı artarak tümüyle negatif bir hal alır. Kişinin kendisine olan güveni azalarak kaybolur ve zamanla yaşamındaki diğer insanlara duyduğu güven de azalır ve güvensizlik ortaya çıkar.

Bedensel hisler, psikolojik durum ve kişinin kendisine ve çevresindeki insanlara güveninin azalmasının bir sonucu olarak kişi sosyal hayatında eskisi gibi aktif olmak istemez. İnsanlarla görüşmeye, insanlarla sohbet edip eğlenmeye, insanlarla beraber çalışmaya karşı hem isteksizdir, hem de bu tür durumlardan mümkün olduğunca uzak kalmayı tercih eder. Zaman içerisinde durum sosyallikten kaçınmaya dönüşerek kişinin tümüyle yalnız bir hayatı tercih ettiği ve diğer insanlarda koptuğu bir hal alır. Bu durum normal değildir ve bu durumun normal olmadığını fark eden bazı yakınları kişiye “Sen değiştin, ne oldu sana” derler. Bazı kişiler için bu soru problemin daha net farkına varmaları ve tükenmişlik sendromu için psikolojik destek almaları için bir fırsat olur. Bazıları içinse, çevresindeki insanlardan daha da uzaklaşıp daha da yalnız kalmak için bir gerekçe olur. “İnsanların eskiden farklı olduğumu ve değiştiğimi söylemelerine tahammül edemiyorum” diyerek daha da yalnızlaşma ve kopma yolunu tercih ederler ki, bu apaçık bir şekilde “Yanlış yol” dur.


Serhat Damar

Klinik Psikolog Serhat Damar, 2002 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji bölümünden mezun olmuş, Klinik Psikoloji yüksek lisans eğitimini başarıyla tamamlayarak Uzman Klinik Psikolog ünvanı almaya hak kazanmıştır. 15 yıldan uzun süredir yetişkin danışanlarıyla bireysel ve çift çalışmalarını sürdürmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.