Mükemmeliyetçilikten Kurtulma Rehberi

Mükemmeliyetçilik, sürekli olarak başarılı, eksiksiz ve kusursuz olma çabasıdır. Mükemmeliyetçi insanların yaşamlarına baktığımızda, onların da diğer insanlar gibi bazen başarısız, eksikleri ve kusurları olan insanlar olduklarını görürüz. İnsan olmak böyle bir şeydir. Başarısızlık, eksikler ve kusurlar biz insanlara özgüdür. Bunlar hiç olmasın diye çaba göstersek de yine de başarısızlıklarımız, eksiklerimiz ve kusurlarımız var olmaya devam ederler. Mükemmeliyetçilik nasıl yenilir sorusuna, bu yazının ilerleyen bölümlerinde yanıt vereceğiz.

Mükemmeliyetçilik Nasıl Anlaşılır?

Mükemmeliyetçiler hep başarılı, her zaman eksiksiz ve her durumda kusursuz olmaya çalışsalar da aslında böyle bir şeyin mümkün olamayacağını da çok iyi bilirler. Hiç kimsenin eksiksiz, kusursuz, hatasız olmadığı gerçeğini bilmek, onların katı mükemmeliyetçi tutumlarını değiştirmelerine yetmez.

Mükemmeliyetçilik, kişinin eleştirilmeye karşı kendisini korumak için bulduğu bir yöntemdir. Kişiyi sürekli kusursuz olmak için belli şeyler yapmaya zorlayan bir özelliktir. Kişi kendisine son derece zarar vermesine ve hayattan aldığı zevki ortadan kaldırmasına rağmen mükemmeliyetçi tutumlarını bırakamaz. Eleştirilmemek, hiç kimsenin olumsuz bir şey düşünmemesi gibi fantastik hayaller, günlük yaşamın gerçekleri altında ezilir.

Gerçekler, gerçekten sevilmek ve saygı görmek mükemmeliyetçilik sayesinde değil, ona rağmen yaşanır. Mükemmeliyetçiler, gergin insanlardır. Önemsiz ve gereksiz bir ayrıntı yüzünden sevdikleri insanların kalbini kırarlar.

Bir yandan kendi yaptıklarını yeterli bulmazken, diğer yandan her şeyi kontrol altında tutmaya çalışabilirler. Bir yandan yaptıkları bir işin mükemmel olmamasından doğru üzüntüye kapılıp giderken, diğer yandan sevdiklerinin hatalarını ve kusurlarını kabul etmemenin acı sıkıntılarını çekerler.

Mükemmeliyetçilik Nasıl Yenilir?

İyi Görünme Çabasından Kurtulmak

Mükemmeliyetçiler başarılı ya da iyi insan olmaya değil, başarılı ve iyi insan olarak görünmeye çalışırlar. Kendi kendileri ve yakınları için çok zor amaçlar seçip hem kendilerini hem de sevdiklerini sürekli olarak zorlarlar. Zorlanmak insana iyi gelmez. Zorlanmak insanın kendisini bazen çaresiz hissetmesine, tükenmişlik hissetmesine neden olur. Mükemmel görünmek için ne gerekiyorsa en ince ayrıntısına dek düşünülüp özenilerek yapılır ve çaresizlik ve tükenmişlik hisleri bir süre bu çabaların durmasına neden olacaktır. Çaresizlik ve tükenmişlik hisleri geçtiğinde kişi tekrar aynı mükemmeliyetçi katı tutumlarına geri dönecektir.

Eksiksiz, kusursuz ve hatasız olma konusunda kararlı olduklarında insanlar tarafından kabul edileceklerine ve eleştirilmeyeceklerine derinden inanırlar. Mükemmel görünme çabaları, çoğu zaman onlara istedikleri ilgi alaka, sevgi ve saygıyı getirmez. Sürekli olarak kendilerini zorlamaları, bazen yakınlarındaki insanları, eşlerini ya da iş arkadaşlarını zorlamaları nedeniyle insanlar mükemmeliyetçi insanlardan uzak durmayı tercih ederler.

Mükemmeliyetçiler Ayrıntılara Çok Takılırlar

Mükemmeliyetçi insanlar ayrıntılara boğulurlar. Örnek vermek gerekirse araba yıkama örneği yararlı olabilir. “Arabayı yıkamak” dendiğinde, zihinlerinde canlanan şey, son derece yorucudur. Düşündükleri yıkama son derece zahmetli, aşırı detaycı ve perişanlık düzeyinde yorgunluğa neden olacak türden bir yıkama olacağından, yıkama eylemine hiç başlayamazlar. Bazen de başlarlar ancak sonunu getiremeden bırakmak zorunda kalırlar. Onlar için arabanın en iyi, en mükemmel şekilde yıkanması gibi anlamsız bir amaç vardır. Diğer insanlar böyle bir amaçla uğraşmazlar. Arabanın en iyi şekilde yıkanması konusu son derece önemsiz bir konudur çünkü gerçekten hayatta önemli konular vardır ve araba pratik bir şekilde, en kısa biçimde yıkanabilmelidir.

Mükemmel görünme yolunda verdikleri uğraşlar amaca ulaştırmaz, almak istedikleri sevgi ve takdiri kendilerine sağlamaz. Uğraştıkları detayların büyük bölümü önemsizdir. İlgi ve övgüye her insan ihtiyaç duysa da, mükemmeliyetçi insanlar ilgi ve övgüye aç oldukları gibi, eleştiri ve yargılamaya karşı da son derece hassastırlar.

Mükemmeliyetçi düzen ve kontrol bağımlılığı, yoğun çaba göstermelerini gerektirir. Bu düzen ve kontrol bağımlılığı nedeniyle hayattan zevk almazlar, her işlerini kendileri yapmak için zorlarlar, insanlardan gelecek yardımı istemezler.

Mükemmeliyetçilik Nasıl Yenilir: Kurtulma Yolları

Mükemmeliyetçiliği yenmek, yoğun çaba göstermekle mümkündür. Öncelikle mükemmeliyetçi kişinin, mükemmeliyetçi olduğunu kendisinin kabul etmesi gerekmektedir. Yaptığı aşırı kontrol, düzen ve müdahale davranışlarının kaynağının mükemmeliyetçiliği olduğunu, ve bu davranışların aşırılığını kabul etmelidir.

Mükemmeliyetçilik nasıl yenilir sorusunun cevabı, küçük adımlarla, hatta bebek adımlarıyla başlamaktır. Kişinin aynı anda birden çok hedefe yönelip yolunu kaybetmesi istemediğimiz bir durumdur. Sakin, emin adımlarla ve ulaşılabilir davranışsal hedeflerle ilerlenmesi daha mantıklıdır.

Mükemmeliyetçilikten Kurtulmak İçin

Mükemmel görünme çabasının kişinin hangi ihtiyacını giderdiği (ya da gidermediği) netleştirilmelidir. Mükemmel olmayışın, eksiklerle var olmanın kişiyi maruz bırakacağı muhtemel olumsuzluklar üzerinde ve bunlarla başa çıkma konusunda çalışmak yararlı olmaktadır.

“En iyi” ve “Yapabileceğimin en iyisi” diye ifade edilen hedefler yerine “Yeterince iyi” ve “Orta” kavramlarına alışmak ve bunları kabul etmek gerçekten zordur. “Orta” ve “Yeterince iyi” olanı kabullenmeleri ve daha fazlası için kendilerini zorlamamaları, bir yerde durmaları iyi bir hedeftir.

Onaylanma ve övgü arayışına ve açlığına kapılıp gitmemek, eleştirildiğinde perişan olmadan kabullenmek, eleştirinin yararlı kısmını alıp değerlendirebilmek de hedeflerden birkaçıdır.

Hayatta belli çabaların sonucunda ulaşmak istediğimiz yerin neresi olduğundan çok daha önemlisi, o yere ulaşırken ne hissettiğimizdir. Mükemmeliyetçiler, çoğu durumda kendilerini rahat hissetmezler ve içinde bulundukları an’ın keyfini çıkarmazlar. Onlar sadece bir mükemmel olma ya da görünme arayışı içinde çırpınırlar.

Mükemmeliyetçiler, bir yandan işleri ve sorumlulukları en iyi şekilde yapmak için kendilerini zorlarken, diğer yandan da kendilerini bekleyen işlerin mükemmeliyetçiliğin etkisiyle bitmemesi, yetişmemesi gibi olumsuz durumlarla karşılaşırlar. Kendilerini sürekli olarak zorladıkları ve ulaşılması gerçekte imkansız olan mükemmelik arayışından sıyrılmak ve kendilerine daha şefkatli davranmak, mükemmeliyetçiliği yenme yolunda en önemli adımlardan biri olacaktır. Kabul ve şefkat, hem kişinin kendisi için, hem de diğer insanlar için geliştirilmelidir. Çevresindeki insanlardan sürekli olarak mükemmeli bekleyen bir kişi gergin haliyle yakınındaki insanların da sürekli gergin olmasına neden olur. Aslında mükemmeliyetçiliğin kısır döngüsünü kırmak, mükemmel arayışını sulandırmak ve “mükemmel” olanı aramanın anlamsızlığını keşfetmekle kolaylaşmaktadır. Her işte en iyi olma çabasını ve insanlardan beklentilerin en iyi şekilde ve tam da istediğimiz gibi mükemmel bir halde gerçekleşmesi beklentisini sürdürerek mükemmeliyetçilikten kurtulmak imkansızdır. Mükemmeliyetçiliğin inadına karşı gelmek, bahsettiğimiz gibi onu “Orta” olanı veya “Yeterince iyi” olanı tercih ederek ve her durumda mükemmeliyetçiliğinize meydan okuyarak yenebilirsiniz.

Bu yazımızda “Mükemmeliyetçilik nasıl yenilir?” sorusuna cevap vermeye çalıştık. Bu yazımız, sizlerden gelecek olan soru ve yorumlarla benim yorumlarım da eklenerek gelişecektir. Mükemmeliyetçilikten zarar gördüğünüzü düşünüyorsanız psikolog yardımı almanızı tavsiye ediyorum.

Klinik Psikolog Serhat Damar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön